We zijn gewend aan het idee van creatieve destructie: oude, minder efficiënte werkwijzen maken plaats voor frisse, innovatieve ideeën die onze groei aanjagen. Maar in de Nederlandse economie is deze motor aan het pruttelen. Uit een uitgebreid rapport van het Centraal Planbureau (CPB) blijkt dat de dynamiek tussen 2007 en 2023 flink is afgenomen. De vraa rijstg: opereer je in een omgeving die nog prikkelt tot verbetering, of zit je in een markt die langzaam vastloopt?
Kloof tussen koplopers en achterblijvers
Een van de meest opvallende conclusies is de groeiende divergentie tussen organisaties. Waar de meest productieve organisaties – de koplopers – blijven versnellen, blijft een grote groep laggards (achterblijvers) stilstaan. De kennis en innovaties van de koplopers sijpelen steeds minder goed door naar de rest van de markt. Dit heeft directe gevolgen voor de werkvloer: productiviteitsranglijsten worden statisch. Koplopers blijven koplopers, en achterblijvers zitten vast. Dit gebrek aan doorstroming betekent dat minder efficiënte organisaties minder druk voelen om te vernieuwen, wat de algehele groei van Nederland remt.
Innovatie als spel van de grote jongens
Vernieuwing was vroeger vaak het domein van jonge, wendbare organisaties, maar dat beeld kantelt. Het CPB ziet dat innovatieve activiteiten (gemeten via de WBSO-uren) zich steeds meer concentreren bij grotere en oudere organisaties. Het aandeel van jonge organisaties (tot 5 jaar) in de totale innovatie is zelfs meer dan gehalveerd: van 30% in 2007 naar slechts 12% recent. Hoewel grootschalige innovatie efficiënt kan zijn, waarschuwt het rapport dat deze concentratie de diversiteit aan oplossingen kan beperken en de drempel voor nieuwkomers verhoogt.
Paradox van de arbeidsmarkt
Ondanks dat organisaties minder vaak failliet gaan of opstaan, blijft de werknemer opvallend beweeglijk. Deze worker dynamism blijft hoog en volgt de conjunctuur: zodra de economie groeit, durven mensen weer over te stappen. Interessant voor jou als manager is dat de zogenaamde productiviteitsladder nog steeds werkt: werknemers verhuizen gemiddeld genomen nog steeds van minder productieve naar meer productieve organisaties. In tijden van schaarste is het echter uitdagender om talent te poachen; organisaties houden hun personeel vast (labour hoarding), wat de noodzakelijke herverdeling van talent bemoeilijkt.
Houd creatieve destructie levend
Het rapport van het CPB dwingt je om kritisch te kijken naar de wendbaarheid van je eigen organisatie. Zit je in een sector die levelled is, waar de concurrentie moordend is maar iedereen scherp blijft, of bevind je je in een markt waar de koploper onbereikbaar is geworden? De uitdaging is om binnen de eigen muren de creatieve destructie levend te houden. Durf je afscheid te nemen van verouderde processen die middelen opslokken, ook als er van buitenaf minder druk is om dat te doen?